Wodogłowie mózgu u dzieci: przyczyny, konsekwencje i terapia

Obrzęk (obrzęk, nadmierne gromadzenie się płynów) lub, jak to często nazywa się w literaturze medycznej, wodogłowie mózgowe u dzieci jest jedną z najczęstszych patologii u noworodków.

Choroba może być wyrażana w różnym stopniu, ale jej istota pozostaje niezmieniona: z powodu naruszenia odpływu i gromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego (płyn mózgowo-rdzeniowy) ściskają różne struktury ośrodkowego układu nerwowego, co może powodować zaburzenia rozwojowe dziecka, a nawet śmiertelne wynik.

Jakie są przyczyny nadmiernej akumulacji płynów? Jak leczy się tę niebezpieczną patologię? Odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.

Trochę anatomii

Mózg i rdzeń kręgowy są stale zanurzone w płynie zwanym płynem mózgowo-rdzeniowym.

Dzięki płynowi mózgowo-rdzeniowemu mózg jest chroniony przed wszelkiego rodzaju uszkodzeniami:

• płyn tworzy rodzaj „poduszki bezpieczeństwa”,
• amortyzacja.

To nie jedyna funkcja płynu mózgowo-rdzeniowego:

• dostarcza również składniki odżywcze do tkanek,
• wspiera mikrośrodowisko,
• przyczynianie się do normalnego funkcjonowania narządu myśli itp.
• Płyn mózgowo-rdzeniowy jest produkowany z krwi.

U zdrowej osoby dorosłej objętość płynu mózgowo-rdzeniowego wynosi około 150 ml, u noworodka - 50 ml.

Normalnie płyn mózgowo-rdzeniowy znajduje się w stanie stałego krążenia: płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany i wchłaniany w taki sposób, że jego całkowita objętość pozostaje niezmieniona.

W niektórych przypadkach płyn ulega stagnacji, gromadząc się w komorach mózgu lub pod jego błonami. To naruszenie krążenia powoduje rozwój wodogłowia.

W takim przypadku zarówno wzrost objętości wytwarzanego płynu mózgowo-rdzeniowego, jak i naruszenie procesu jego wchłaniania może powodować patologię.

Z jakich powodów rozwija się wodogłowie?

Trzy procesy prowadzą do gromadzenia się nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego:

• wytwarzanie nadmiernej ilości płynu mózgowo-rdzeniowego;
• naruszenia procesu wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego;
• zaburzenia związane z zaburzeniami krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego.

Patologia może opierać się na jednym z wymienionych mechanizmów lub kilku naraz.

Dropsy mogą rozwijać się nie tylko u dzieci, ale także u dorosłych. W pierwszym przypadku mówią o wrodzonej postaci puchliny, w drugim - o nabytej.

Głównymi przyczynami wrodzonej opuchlizny mózgu są:

• wrodzone patologie krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego;
• niektóre choroby wrodzone w centralnej części układu nerwowego (na przykład zespół Chiari, w którym struktury mózgu wychodzą do otworu wielkiego);
• zakażenie płodu chorobami zakaźnymi, na przykład różyczką lub toksoplazmozą, podczas rozwoju wewnątrzmacicznego;
• Konflikt Rh między organizmem matki a płodem. W tym przypadku rozwija się tak zwany „immunologiczny” wodogłowie;
• matka ma ciężkie choroby przewlekłe, na przykład cukrzycę;
• zespół transfuzji podczas ciąży mnogiej (krew jednego dziecka wpływa do układu krążenia innego);
• wady rozwojowe łożyska;
• uraz porodowy.

Wodogłowie może rozwinąć się z powodu obecności co najmniej jednego z wymienionych powyżej czynników. Jednak dość często lekarze nie potrafią ustalić, co stało się czynnikiem prowokującym rozwój obrzęku mózgu u noworodka.

Nabyte wodogłowie mózgowe u dzieci rozwija się w wyniku chorób zapalnych ośrodkowego układu nerwowego, np.:

• zapalenie opon mózgowych,
• uraz pourazowy
• krwiaki,
• obecność łagodnego lub złośliwego nowotworu.

Odmiany wodogłowia

Istnieje kilka klasyfikacji wodogłowia.

Pierwsza opiera się na lokalizacji nagromadzonego płynu:

• wewnętrzny. Płyn gromadzi się głównie w komorach mózgowych;
• zewnętrzne lub zewnętrzne. CSF gromadzi się w przestrzeni podpajęczynówkowej, czyli między mózgiem a ścianami czaszki;
• ogólna, inaczej zwana formą mieszaną. Przy tej postaci patologii płyn mózgowo-rdzeniowy jest rozprowadzany po całym narządzie myślenia, to znaczy gromadzi się w komorach i przestrzeni podpajęczynówkowej. W postaci mieszanej tkanki narządu myślenia są stopniowo zastępowane płynem mózgowo-rdzeniowym, który jest obarczony rozwojem poważnych zaburzeń psychicznych i fizycznych.

Zgodnie z mechanizmem rozwoju patologii istnieją:

• otwarta lub komunikująca się forma, w której utrzymywana jest komunikacja między przestrzenią podpajęczynówkową a komorami mózgu;
• zamknięty formularz. W przypadku tego typu wodogłowia zaburzona jest normalna komunikacja między komorami a przestrzenią podpajęczynówkową. Ta forma patologii jest uważana za najbardziej niebezpieczną: bez natychmiastowej interwencji chirurgicznej dziecko może umrzeć;
• postać hipersekrecyjna. W tym przypadku patologia rozwija się z powodu nadmiernej objętości wytwarzanego płynu mózgowo-rdzeniowego.

Według poziomu ciśnienia śródczaszkowego rozróżnia się:

• postać nadciśnieniowa, której towarzyszy wzrost ciśnienie śródczaszkowe;
• normotensyjne, przebiegające bez wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Zwykle we wczesnych stadiach rozwoju choroby obserwuje się brak wzrostu ciśnienia śródczaszkowego;
• postać hipotensyjna, w której zmniejsza się ciśnienie śródczaszkowe u dziecka. Ta forma puchliny jest niezwykle rzadka.

Objawy wodogłowia

U dzieci poniżej pierwszego roku życia obrzęk objawia się w następujący sposób:

• zmniejszone napięcie mięśniowe. W rzadkich przypadkach wręcz przeciwnie, występuje zwiększony ton i drgawki;
• głowa dziecka rośnie zbyt szybko i nie odpowiada normom wieku i wielkości ciała;
• skóra na głowie jest cienka i błyszcząca;
• czoło jest mocno wysunięte do przodu;
• ciemiączko jest powiększone, nieznacznie wystaje ponad powierzchnię czaszki z powodu ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego;
• dziecko często odrzuca głowę do tyłu;
• gałki oczne przesuwają się w dół. Ten objaw nazywa się „objawem zachodzącego słońca”;
• zez;
• dziecko powoli przybiera na wadze i pozostaje w tyle w rozwoju od rówieśników. Na przykład znacznie później zaczyna siedzieć, czołgać się i stać;
• ręce i stopy mogą drżeć;
• żyły na czole i skórze głowy mocno wystają;
• dziecko często płacze i ma problemy ze snem (często budzi się, nie może spać itp.);
• dziecko jest obojętne na otoczenie, nie reaguje na głosy rodziców i zabawki.

Często dzieci z wodogłowiem mają ból głowy z powodu zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego. Objawia się to częstym silnym płaczem i wkładaniem piór na głowę.

Zwykle u dzieci poniżej pierwszego roku życia objawy obrzęku pojawiają się dość jasno (patrz zdjęcie powyżej): pediatra szybko zauważa patologię i przepisuje niezbędne leczenie.

U dzieci, które ukończyły jeden rok życia, do wymienionych objawów dodaje się:

• dziecko często wymiotuje i wymiotuje. Nudności i wymioty gorsze rano;
• mięśnie są bardzo napięte, często obserwuje się skurcze;
• czasami dzieciak wpada w półomdlały. Po ataku często obserwuje się omdlenia;
• ciemiączko nie zarasta, wręcz przeciwnie, z powodu ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego i wzrostu czaszki zwiększa się;
• na czole i twarzy dziecka widać sieć cienkich żył;
• dziecko ma trudności z chodzeniem. W ciężkich przypadkach dziecko nie jest w stanie chodzić z powodu zbyt dużego ciężaru głowy;
• dziecko nie może kontrolować procesu oddawania moczu;
• zmniejszona ostrość wzroku aż do całkowitej ślepoty.

W przypadku, gdy dziecku nie przepisano leczenia, choroba postępuje: nasilają się zarówno objawy fizyczne, jak i psychiczne.

W zaawansowanych przypadkach dzieci cierpiące na obrzęk mózgu mają poważne upośledzenie umysłowe z powodu atrofii tkanek narządu myśli. Dlatego bardzo ważne jest szybkie zidentyfikowanie patologii i rozpoczęcie leczenia.

Diagnostyka

Czasami podczas badania ultrasonograficznego w okresie prenatalnym wykrywa się nadmierne nagromadzenie płynu w mózgu. Jednak puchlina częściej diagnozowana jest po urodzeniu noworodka w szpitalu lub wkrótce po wypisie.

Nie należy myśleć, że opuchlizna mózgu u niemowląt jest zawsze „zauważalna gołym okiem”: jej objawy są typowe dla wielu patologii, a dziecko wciąż nie może opowiedzieć o swoich uczuciach. Dlatego pierwsze przejawy nie zawsze są rozpoznawane.

Aby rozpocząć leczenie na czas, ważne jest, aby rodzice skontaktowali się z dobrym diagnostą, gdy zauważą pierwsze oznaki obrzęku mózgu u dziecka.

Najczęściej do diagnozowania wodogłowia stosuje się następujące metody:

• neurosonografia. To badanie u niemowląt wykonuje się przez ciemiączko. We współczesnych szpitalach neurosonografia jest obowiązkowym badaniem przeprowadzanym w drugim miesiącu życia dziecka;
• MRI i CT. Dzięki tym nowoczesnym metodom możliwe jest uzyskanie dość pełnego obrazu rozwoju i budowy głównego narządu ośrodkowego układu nerwowego niemowlęcia. W przeciwieństwie do neurosonografii, MRI i CT u niemowląt powinny być wykonywane w znieczuleniu ogólnym: w przeciwnym razie nie będzie możliwe zapewnienie unieruchomienia dziecka;
• kraniografia, czyli badanie wielkości głowy dziecka;
• nakłucie lędźwiowe, które umożliwia ocenę ciśnienia wewnątrzczaszkowego;
• EEG (elektroencefalografia), co pozwala na uzyskanie dodatkowych danych o stanie dziecka.

Należy pamiętać, że im wcześniej rozpocznie się leczenie wodogłowia, tym mniej konsekwencji patologia będzie miała w przyszłości. Rokowanie zależy nie tylko od charakteru kursu, ale także od zaniedbania choroby!

Leczenie

Niestety nie ma konserwatywnych metod leczenia puchliny. Leki mogą jedynie ulżyć dziecku w bolesnych objawach i zatrzymać dalszy rozwój choroby.

Leczenie chirurgiczne jest uważane za najskuteczniejszą metodę. Tylko doświadczony chirurg może wykonać operację.

Głównym celem operacji jest odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego z komór mózgu i przestrzeni podpajęczynówkowej.

Stosuje się do tego dwie główne metody:

• przetok;
• chirurgia endoskopowa.

Najczęściej w leczeniu opuchlizny stosuje się operację pomostowania. Istotą operacji jest wszczepienie w skórę specjalnych cewników z silikonu medycznego.

Za pomocą cewników płyn jest odprowadzany z głównego narządu ośrodkowego układu nerwowego.

Płyn mózgowo-rdzeniowy może być drenowany do jamy brzusznej, gdzie jest wchłaniany przez jelita lub do przedsionka.

Niestety operacja pomostowania może spowodować szereg poważnych powikłań, które występują u około połowy operowanych dzieci.

W niektórych przypadkach wymagana jest wymiana zastawki, co staje się powodem wyznaczenia drugiej operacji. Z tego powodu coraz częściej wykonywane są operacje endoskopowe, podczas których poprzez małe nacięcia wprowadza się endoskopem, za pomocą którego usuwa się nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego z małego narządu myślenia Pacjent.

Za pomocą endoskopu chirurg tworzy ścieżkę odpływu Livcore, w wyniku czego stan pacjenta zostaje znormalizowany. Dzięki tej operacji nie ma potrzeby wszczepiania cewnika, co znacznie ułatwia przeniesienie niż operacja pomostowania.

Do głównych zalet chirurgii endoskopowej należą:

• możliwość przywrócenia naturalnego odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego;
• możliwe komplikacje są zminimalizowane;
• jak pokazuje praktyka, operacje endoskopowe pomagają dziecku szybko pozbyć się nieprzyjemnych objawów;
• okres rekonwalescencji po operacji endoskopowej jest minimalny.

Niestety interwencja endoskopowa jest możliwa u około 10% dzieci z wodogłowiem: w niektórych postaciach patologii operacja będzie nieskuteczna.

Operacja awaryjna na obrzęk mózgu

W przypadku wodogłowia może wystąpić niebezpieczny stan, w którym z powodu znacznego nagromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego gwałtownie wzrasta ciśnienie śródczaszkowe.

W rezultacie tkanki w ośrodkowym układzie nerwowym są zaklinowane w otworze łączącym kręgosłup i czaszkę. W takim przypadku można ścisnąć podłużną część centralnej części układu nerwowego, która odpowiada za funkcję oddechową. To jest obarczone zatrzymaniem oddechu i śmiercią.

W podobnej sytuacji w czaszce nakłuwa się otwór, do którego wprowadza się cewnik w celu odprowadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Płyn przepływa przez cewnik do specjalnego pojemnika.

Taka operacja jest środkiem doraźnym, mającym na celu uratowanie życia dziecka. Po operacji pacjent powinien być pod stałą opieką lekarską.

Jakie leki są wskazane na wodogłowie?

Zazwyczaj u pacjentów z wodogłowiem zaleca się następujące leki:

• Diakarb i Furosemidktóre zmniejszają wydzielanie płynu mózgowo-rdzeniowego i zmniejszają ciśnienie śródczaszkowe;
• Mannitol i glicerynazmniejszenie ilości płynów w organizmie;
• preparaty potasowe wzmacniające naczynia krwionośne;
• leki wzmacniające, na przykład kompleksy witaminowe i immunostymulanty.

Należy pamiętać, że z operacji można zrezygnować tylko wtedy, gdy choroba nie postępuje przez długi czas.

W takim przypadku pacjentom przepisuje się długotrwały lek zwany Diakarb, co zmniejsza wytwarzanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Nawet jeśli opuchlizna nie postępuje, pacjent nadal musi być pod stałym nadzorem neurologa i regularnie wykonywać USG głowy, CT i MRI, a także zmierzyć objętość głowy.

Konsekwencje wodogłowia

We wczesnych stadiach znacznie łatwiej jest wyleczyć wodogłowie i uniknąć jego niebezpiecznych konsekwencji niż w zaniedbanych.

Należy pamiętać, że wielu pacjentów, którzy przeszli operację w młodym wieku, prowadzi normalne życie.

Niestety puchlina prowadzi do zaburzenia dopływu krwi do tkanek głównego narządu ośrodkowego układu nerwowego. Wynikiem tego procesu jest nieodwracalna atrofia tkanek (patrz. zdjęcie powyżej).

Jeśli terapia nie została rozpoczęta na czas, możliwe są następujące konsekwencje:

• upośledzenie umysłowe: od trudności z mową i problemów z koncentracją uwagi do głębokiego upośledzenia umysłowego;
• intensywne bóle głowy spowodowane zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym;
• rozwój porażenia mózgowego lub padaczki;
• zaburzenia snu;
• rozwój Zaburzenia ze spektrum autyzmu;
• zespół utrata uwagi z nadpobudliwością;
• zwiększony poziom agresji;
• zespół dyslokacji, który rozwija się w wyniku ucisku tkanek ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku zespołu dyslokacji pacjent traci przytomność, w ciężkich przypadkach zapada w śpiączkę.

Psychologowie odkryli, że dzieci, którym nie zapewniono niezbędnego leczenia, w wieku dorosłym często cierpią na depresję, mają problemy w relacjach z innymi, są wycofane, a nawet okrutne.

Środki zapobiegawcze

W czasie ciąży kobieta powinna regularnie poddawać się badaniu USG. Wskazane jest leczenie chorób zakaźnych przed ciążą.

Również w okresie planowania kobieta musi przejść badanie na toksoplazmozę, opryszczkę i różyczkę.

Podczas noszenia dziecka ważne jest, aby zrezygnować ze złych nawyków, dobrze się odżywiać, regularnie odwiedzać przychodnie przedporodowe i uważnie przestrzegać wszystkich zaleceń lekarza prowadzącego.

W żadnym wypadku nie należy przyjmować leków bez uprzedniej konsultacji z lekarzem: niektóre leki są zabronione dla kobiet w ciąży, ponieważ wywołują rozwój różnych patologii u płodu.

Oczywiście środki te nie pomogą w pełni zabezpieczyć się przed rozwojem wodogłowia u niemowlęcia, jednak zmniejszają ryzyko patologii do minimum.

Po urodzeniu dziecka na szczególną uwagę zasługują dzieci zagrożone:

• urodzony przedwcześnie;
• osoby urodzone przez matki z chorobami przewlekłymi;
• dzieci z wadami rozwojowymi układu nerwowego i urazem porodowym;
• dzieci, które miały zapalenie opon mózgowych.

Często obrzęk u małych dzieci rozwija się w wyniku urazowego uszkodzenia mózgu. Dlatego rodzice powinni;

• używać specjalnych fotelików dziecięcych;
• chodzić z dzieckiem w specjalnie wyposażonych, bezpiecznych miejscach;
• spraw, aby dom był bezpieczny dla dziecka: kup narożniki, usuń ciężkie przedmioty z zasięgu itp.;
• Podczas uprawiania sportu dziecko powinno nosić ochronę głowy, np. kask.

Problemy z naruszeniem prawidłowego rozwoju narządu myślenia u dzieci są zjawiskiem niebezpiecznym, wymagającym natychmiastowego leczenia i stałego nadzoru lekarskiego. Nie należy ignorować objawów patologii: im wcześniej rozpocznie się terapia, tym mniej narząd myślenia zostanie uszkodzony przez zwiększone ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Powiązane wideo