Pełzakowica: co to jest, objawy, leczenie, rokowanie, powikłania

Co to jest amebiaza?

Amebiaza, lub czerwonka pełzakowata - zakażenie jelitowe wywołane przez jednokomórkowego pasożyta pierwotniaka (amebę), który charakteryzuje się głębokim wrzodziejącym uszkodzeniem ściany jelita grubego, a czasami wątroby i innych narządów. Choroba jest wszechobecna, ale endemiczna na obszarach o gorącym klimacie.

Pełzakowica występuje najczęściej na obszarach o niskim poziomie przestrzegania zasad higieny. Większość przypadków infekcji odnotowuje się w niektórych częściach Afryki, na subkontynencie indyjskim, a także w częściach Ameryki Środkowej i Południowej.

Na całym świecie każdego roku około 50 milionów ludzi zapada na amebozę, a nawet 100 000 z nich umiera.

Przyczyna i czynniki ryzyka

Przyczyną amebozy jest połknięcie jednej z odmian ameby do przewodu pokarmowego człowieka, Entamoeba histolytica. W tym przypadku największym niebezpieczeństwem jest ameba histolityczna.

Występuje w 2 formach:

• aktywna forma wegetatywna, które mogą występować w dwóch typach: duża forma wegetatywna (BWF) i mała forma wegetatywna (IMF). BVF znajduje się w grubości ściany jelita i zużywa erytrocyty; gdy BVF przedostaje się do światła jelita, ulega zmianom zwyrodnieniowym i zamienia się w IMF, który częściej występuje w kale chorego dziecka.
• forma nieaktywna - cysty: ameba przybiera tę formę w każdych niesprzyjających warunkach; za pomocą cyst rozprzestrzenia się amebiaza.

BVF, czyli forma tkankowa, jest dostępna tylko u pacjenta. MFW i cysty są obecne u nosicieli ameb. Źródłem infekcji amebowej jest osoba z amebozą i praktycznie zdrowy nosiciel ameby. Choroba rozprzestrzenia się poprzez pokarm i wodę.

Ważniejsza jest droga wodna, przy braku odpowiedniego nadzoru sanitarnego nad zaopatrzeniem w wodę. Przyczyną infekcji może być sałatka z warzyw umyta wodą ze stawu. Zanieczyszczenie występuje również po połknięciu zanieczyszczonej wody w kąpieliskach.

Muchy przenoszą infekcję.

Jeśli wegetatywna forma ameby dostanie się do pokarmu, choroba nie rozwija się, ponieważ ameby umierają pod wpływem kwasu solnego zawartego w soku żołądkowym. Pełzakowica rozwija się, gdy produkt jest zainfekowany cystami ameby.

Cysty ameby w jelicie są przekształcane do postaci luminalnej (IMF). Choroba rozwinie się, gdy forma światła zamieni się w tkankę. Namnaża się w grubości ściany jelita, tworzy małe ropnie (ropnie), które otwierają się i w rezultacie rozwijają się owrzodzenia. Kiedy te głębokie wrzody goją się, tworzą się blizny, czasami powodując zwężenie światła jelita.

Z krwią przenikają ameby wątroba lub inne narządy (mózg, płuca) i powodują powstawanie tych samych ropni w tych narządach.

Symptomy i objawy

Okres wylęgania pełzakowicy jest dość długi: trwa od 7 dni do 3 miesięcy. Początek choroby jest ostry. Pacjent może być zaniepokojony bólem głowy i silnym bólem w lewym podbrzuszu. Temperatura jest normalna. Wzrost temperatury można zauważyć przy infekcji mieszanej (amebiaza i infekcja bakteryjna).

Jeden z pierwsze charakterystyczne znaki amebiaza to pojawienie się krwawej biegunki i rozdzierającej bolesnej chęci wypróżnienia. Kał jest luźny lub papkowaty, bardzo częsty, z dużą ilością śluzu i krwi. Śluz ma wygląd szklisty lub galaretowaty. Krew miesza się ze śluzem, w wyniku czego ten stolec przypomina „galaretę malinową”.

Apetyt pacjenta jest znacznie zmniejszony, ludzie szybko tracą na wadze, mają wychudzony wygląd. Skóra staje się sucha, pomarszczona, brzuch zapadnięty. Przy głębokim uszkodzeniu ściany jelita może wystąpić krwawienie jelitowe, czasem ciężkie, prowadzące nawet do śmierci pacjenta.

Ostry okres amebiazy może trwać do 1,5 miesiąca, a następnie przekształcić się w postać przewlekłą. Pełzakowica charakteryzuje się tendencją do przewlekłości procesu. W takim przypadku przemienność okresów zaostrzenia z okresami dobrego samopoczucia trwa przez kilka lat. Biegunka na przemian z zaparcie, wybór pojawia się okresowo krew z kałem. Organizm dzieci i osób starszych jest znacznie bardziej uszczuplony niż dorośli, notuje się poważne niedożywienie oraz niedokrwistość.

Komplikacje

Oprócz krwawienia z jelit, niedokrwistości i niedożywienia amebiaza może prowadzić do następujących powikłań:

• zapalenie wyrostka robaczkowego: rozwija się wraz z wnikaniem pasożytów do wyrostka robaczkowego;
• zapalenie otrzewnej: może rozwinąć się, gdy ameba dostanie się do jamy brzusznej przez ścianę jelita; występuje zapalenie otrzewnej;
• ropień płucny, wątroba i/lub inne narządy wewnętrzne: mogą rozwijać się z dowolnym nasileniem pełzakowicy i w dowolnym okresie choroby; ropnie mogą być pojedyncze lub wielokrotne;
• paraproctitis: zapalenie tkanki wokół odbytnicy;
• zwężenie światła jelita z powodu bliznowacenia owrzodzeń;
• ameba: formacja przypominająca nowotwór, która czasami tworzy się w świetle jelita i prowadzi do: niedrożność jelit.

Diagnostyka

Aby zdiagnozować amebozę, lekarz musi pobrać próbki kału pacjenta. Najlepszym podejściem jest analiza kału pod kątem białka wytwarzanego przez ameby (test antygenowy) lub identyfikacja materiału genetycznego ameb za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR). Metoda PCR odtwarza wiele kopii materiału genetycznego ameby, a tym samym ułatwia wykrywanie ameby. Testy te są bardziej skuteczne niż badanie próbek kału pod mikroskopem, których wyniki są często wątpliwe. Ponadto badanie mikroskopowe może wymagać od trzech do sześciu próbek kału w celu wykrycia ameby, ale nawet jeśli zostaną wykryte Entamoeba histolytica nie zawsze można odróżnić od innych gatunków ameby, takich jak Entamoeba disparktóre mają podobny wygląd, ale inną strukturę genetyczną i nie powodują choroby.

Do oglądania okrężnicy można użyć elastycznej rurki obserwacyjnej (endoskopu). W przypadku stwierdzenia owrzodzeń lub innych oznak infekcji, endoskop jest używany do pobrania próbki płynu lub tkanki z zainfekowanego obszaru.

Kiedy ameby atakują jelita (np. wątrobę), nie można ich już znaleźć w kale. W celu potwierdzenia ropnia wątroby można zlecić badanie USG, CT lub MRI, ale tego rodzaju badania nie wskazują przyczyny. Wykonuje się badanie krwi w celu sprawdzenia przeciwciał przeciwko amebie. (Przeciwciała to białka wytwarzane przez układ odpornościowy w celu ochrony organizmu przed atakami, w tym pasożytami). Lub, jeśli lekarz podejrzewa ropień wątroby spowodowany przez ameby, pacjentowi można przepisać leki, które niszczą te mikroorganizmy (amebicydy). Jeśli stan pacjenta poprawia się, najbardziej prawdopodobną diagnozą jest amebiaza.

Zabiegi standardowe

Osoby z podejrzeniem amebiazy są hospitalizowane na oddziale chorób zakaźnych, gdzie przeprowadza się badanie w celu wyjaśnienia diagnozy.

Głównym leczeniem jest wyznaczenie środków przeciwpasożytniczych. W tym celu stosuje się: chlorowodorek Emetina, Delagil, Chloroquine, Metronidazol, Tinidazol, Trichopolum, Flagil. Można również stosować antybiotyki (monomycynę, tetracyklinę). Leki są przepisywane w dawce dostosowanej do wieku, w dwóch 7-dniowych kursach w odstępie 7 dni.

Wraz z powstaniem pełzakowatych ropni leczenie prowadzi się przez dłuższy czas, aż do etapu resorpcji ropnia. W przypadku dużego ropnia wątroby stosuje się leczenie operacyjne.

Prowadzona jest również terapia objawowa: dożylne podawanie roztworów na zaburzenia wodno-elektrolitowe; preparaty żelaza i substytuty krwi do anemii. Równie ważne jest zapewnienie pacjentowi pożywnej diety zawierającej odpowiednią ilość białka i witamin. Zaleca się ograniczenie ilości węglowodanów.

Pacjenci po wyzdrowieniu są pod opieką specjalisty chorób zakaźnych przez 1 rok z przejściem kwartalnego badania kontrolnego. Do leczenia nosicieli ameby stosuje się metronidazol, furamid, tetracyklinę, Delagil.

Prognoza

Nieleczone infekcje amebowe mają bardzo wysoką zachorowalność i śmiertelność. W rzeczywistości śmiertelność ustępuje tylko malaria. Infekcje amebowe są najcięższe w następujących populacjach:

• kobiety w ciąży;
• kobiety po porodzie;
• noworodki;
• osoby niedożywione;
• osoby otrzymujące kortykosteroidy;
• osoby z nowotworami złośliwymi.

Kiedy choroba jest leczona, rokowanie jest dobre, ale nawracające infekcje są powszechne w niektórych częściach świata. Śmiertelność po leczeniu wynosi mniej niż 1%. Jednak pełzakowe ropnie wątroby mogą być powikłane pęknięciem śródotrzewnowym w 5–10% przypadków, co może zwiększyć śmiertelność. Amebiczne zapalenie osierdzia i amebiaza płuc mają wysoką śmiertelność przekraczającą 20%.

Dzisiaj, przy skutecznym leczeniu, śmiertelność wśród pacjentów z niepowikłaną chorobą wynosi mniej niż 1%. Jednak pęknięcie zakażonego pełzakowego ropnia wątroby prowadzi do wysokiej śmiertelności.

Profilaktyka

Niezawodną metodą zapobiegania zarażeniu amebą jest przestrzeganie zasad higieny i warunków sanitarnych.

Woda pitna może być zabezpieczona przez gotowanie przy użyciu filtrów. Przechowuj wodę w zamkniętych pojemnikach. Walka z muchami, ochrona produktów spożywczych przed nimi jest ważna dla zapobiegania chorobom. Podczas pływania w zbiornikach wodnych nie dopuść do połknięcia wody. W rejonach endemicznych przegotowanej wody należy również używać do mycia zębów, zmywania naczyń i robienia kostek lodu.