Klasterowy ból głowy: objawy, diagnoza, cechy kursu i leczenie

Wraz z migreną klasterowy ból głowy należy do podstawowych form bólu głowy. Patogeneza choroby nie jest związana z organicznym uszkodzeniem mózgu i struktur zlokalizowanych w obrębie głowy i szyi. Jednak z innych rodzajów bólu głowy tej patologii towarzyszą ataki bardzo silnego, bolesnego (niektórzy pacjenci opisują go jako nie do zniesienia) zespołu bólowego.

Klasterowa (czasami nazywana wiązką) ból głowy jest jedną z najrzadszych, ale jednocześnie bardzo ciężkich postaci patologii. Według różnych źródeł taką diagnozę stawia się tylko w 0,1-0,4% przypadków. Co więcej, mężczyźni cierpią na tę chorobę około 3-4 razy częściej niż kobiety i z reguły objawia się po 25 latach.

U płci pięknej zespół klasterowy może objawiać się w okresie dojrzewania (w wieku 15-20 lat) lub po 45 latach. Chociaż znane są przypadki rozwoju choroby zarówno w młodym, jak i starszym wieku.

Patogeneza klasterowych bólów głowy nie została do tej pory w pełni poznana. Jednak główną rolę w rozwoju patologii przypisuje się układowi podwzgórza. Pod wpływem nie wyjaśnionych jeszcze mechanizmów aktywuje się istota szara podwzgórza (tzw. jądro nadskrzyżowaniowe). Proces ten wyzwala łańcuch reakcji (poszerzenie naczyń, uwalnianie określonych neuropeptydów), co prowokuje kontynuację zespołu bólowego.

Obszar podwzgórza jest ściśle związany z neuronami przywspółczulnym i współczulnym rdzenia kręgowego, co powoduje dodatkowe objawy autonomiczne. Ustąpienie silnego bólu głowy i ulga w samopoczuciu pacjenta wskazuje na przywrócenie normalnej aktywności układu podwzgórzowego.

Eksperci wciąż spierają się o przyczyny objawów bólu głowy. Większość lekarzy zgadza się, że decydującą rolę odgrywa predyspozycja dziedziczna. Jednak to, czy patologia objawia się u osoby, zależy od jego stylu życia i stopnia narażenia na czynniki prowokujące.

Obejmują one:

• palenie;
• pasja do napojów alkoholowych;
• zmiana stref czasowych;
• codzienny harmonogram pracy i inne przyczyny wpływające na zaburzenia snu;
• przyjmowanie leków promujących rozszerzenie naczyń;
• silne zapachy.

Klasterowy (wiązkowy) ból głowy może mieć kilka rodzajów:

• forma epizodyczna, występuje u 90% pacjentów, charakteryzuje się okresowymi zaostrzeniami (do 2 razy w roku napady) związane ze zmianą długości godzin dziennych), czasami okres remisji może trwać kilka lat;
• postać przewlekła, w którym remisja jest nieobecna lub nie przekracza 4 tygodni.

Klasterowy ból głowy: typowy obraz kliniczny

Do scharakteryzowania obrazu klinicznego choroby używa się kilku terminów:

• atak, definicja ta jest rozumiana jako pojedynczy napad bólu;
• okres wiązki lub klastra, jest to czas, w którym pacjent stale ma nawracające ataki zespołu bólowego;
• umorzeniekiedy dana osoba nie martwi się bólem głowy i zwykle w tym okresie, nawet działanie czynników prowokujących nie może wywołać ataku.

Objawy przewlekłego i epizodycznego bólu klasterowego są prawie takie same. Choroba charakteryzuje się wystąpieniem jednostronnego (zwykle po lewej stronie) bólu głowy, zlokalizowanego wokół oka, w okolicy skroniowej lub brwiowej. Około połowa ataków występuje między 4 rano a 10 rano (czasami określane jako klasterowy ból głowy jako budzik). U niektórych pacjentów objawy choroby pojawiają się 1,5 do 2 godzin po pójściem spać. Lekarze przypuszczają, że jest to spowodowane zaburzeniami oddychania (bezdech) podczas fazy szybkiego zasypiania.

Zespół bólowy zaczyna się nagle, ostro, stopniowo narasta i osiąga maksimum w ciągu 10-15 minut. Szczytowa intensywność może utrzymywać się do pół godziny, rzadziej - do 45 minut, potem ból głowy ustępuje. Średni czas trwania ataku wynosi od 30 minut do 3 godzin. Z powodu wyraźnego zespołu bólowego osoba nie znajduje dla siebie miejsca, charakterystyczna jest agresja, drażliwość, nagle zastąpiona płaczem i histerią. Pacjenci mogą nieświadomie używać środków rozpraszających. Niektórzy nakładają lód na głowę, zastępują go zimną lub przeciwnie, gorącą wodą. Czasami ludzie uderzają głową w ścianę w dosłownym tego słowa znaczeniu.

W szczycie zespołu bólowego odnotowuje się pojawienie się charakterystycznych objawów, wskazujących na zakłócenie funkcjonowania autonomicznego układu nerwowego po uszkodzonej stronie. U pacjentów spojówka staje się czerwona, pojawia się łzawienie, zatkany nos lub odwrotnie, występuje wyciek z nosa. Powłoka naskórka może również blednąć lub zaczerwienić się, wzrasta wrażliwość skóry głowy.

Czasami rozwijają się również objawy bardziej charakterystyczne dla migreny. To strach przed ostrymi dźwiękami, jasnym światłem. W niektórych przypadkach pojawiają się nudności, wymioty. Ten obraz kliniczny może prowadzić do błędnej diagnozy migreny.

Ciężki ból głowy klastra charakteryzuje się serią napadów, które mogą trwać od kilku tygodni do 6 miesięcy. Po tych okresach następują fazy remisji. Wielu pacjentów charakteryzuje się sezonowymi zaostrzeniami (wiosną i jesienią). W fazie "pęczka" mogą pojawić się nie tylko napady nocne, ale także dzienne.

U większości osób początkowa częstotliwość i intensywność zespołu bólowego utrzymuje się przez wiele lat. Ale wraz z wiekiem pojawia się tendencja do rzadszych okresów klastrowych i wydłużenia czasu remisji. I tylko u co dziesiątego pacjenta patologia staje się przewlekła.

Z reguły postawienie diagnozy nie nastręcza szczególnych problemów. Teoretycznie dodatkowe badania nie są potrzebne, wystarczą jedynie obiektywne objawy i wywiad.

Kryteria diagnostyczne klasterowego bólu głowy to:

• bardzo silny jednostronny ból głowy o charakterystycznej lokalizacji i trwający od 15 minut do 3 godzin bez przyjmowania odpowiednich leków;
• bolesnemu atakowi towarzyszą objawy wegetatywne, uczucie niepokoju;
• ataki występują od 1 do 8 razy dziennie;
• zespół bólowy nie jest związany z patologiami organicznymi ani żadnymi zaburzeniami ogólnoustrojowymi.

Aby wykluczyć inne patologie, wykonuje się obrazowanie metodą rezonansu komputerowego lub rezonansu magnetycznego z jednoczesnym podaniem środka kontrastowego.

Diagnozę różnicową przeprowadza się z migreną, ponieważ w rzadkich przypadkach pacjenci mają podobne objawy wegetatywne. Lekarz zwraca uwagę na częstotliwość napadów, czas trwania, czas wystąpienia i inne objawy. Ponadto migreny są częstsze u kobiet, podczas gdy klasterowe bóle głowy są częstsze u silniejszego seksu. Należy również wykluczyć tętniak, konsekwencje urazu, neuralgię nerwu trójdzielnego, krwiaki podtwardówkowe i wady rozwojowe.

Klasterowy ból głowy: leczenie farmakologiczne i za pomocą środków ludowych, środki zapobiegawcze

W okresie klastrowym pacjent powinien unikać wpływu czynników prowokujących: alkoholu, palenia tytoniu, silnych zapachów. Ważne jest również przestrzeganie reżimu snu i czuwania, a nie przepracowanie. Choroba nie zagraża życiu, ale okres wiązki może trwale obezwładnić człowieka.

Taktyka leczenia choroby ma pewne podobieństwo do terapia migreny.

W ostrym okresie pokazano:

• wdychanie tlenu przez maskę z szybkością 7 litrów na minutę, terapia jest skuteczna tylko w ciągu pierwszych 10 minut od początku ataku;
• tryptany (Sumatryptan, Zomig), dawkowanie dobierane jest indywidualnie, przyjmowane w początkowej fazie ataku, jeśli jest stosowane przepisany lek nie przynosi pożądanego rezultatu, powinieneś wypróbować inny lek z tej samej grupy;
• preparaty zawierające ergotaminę (Bellataminal, Nomigren), dawkowanie również dobierane jest indywidualnie.

Szczególną uwagę zwraca się na taktykę postępowania z pacjentami w okresie remisji i zapobieganie powtarzającym się okresom klasterowym.

Aby zapobiec atakowi, przepisano:

• Werapamil 0,24 - 0,96 g dziennie, przy czym konieczne jest monitorowanie poziomu ciśnienia krwi;
• Prednizolon w dawce indywidualnie dobranej w zależności od wagi, stosować przez kilka dni w maksymalnej ilości, następnie dawka jest stopniowo zmniejszana w ciągu miesiąca, jednak na tle odstawienia leku możliwe jest wznowienie ataków bólu zespół;
• Topiramat (0,025 - 0,2 g dziennie), najpierw przepisuje się minimalną dawkę, a następnie stopniowo ją zwiększa.

Beta-blokery i antydepresanty, skuteczne w zapobieganiu bólowi migrenowemu, nie są skuteczne w klasterowych bólach głowy.

Z reguły efekt terapii zapobiegawczej pojawia się już w pierwszym tygodniu leczenia. Jednak w żadnym wypadku nie należy przerywać przyjmowania leków. Musisz ukończyć kurs do końca.

W przypadku braku efektu tradycyjnej terapii lekarze zalecają interwencję chirurgiczną. Przeprowadzana jest rizotomia trójdzielna o częstotliwości radiowej. Zabieg polega na wprowadzeniu igły przez skórę z podłączoną elektrodą, doprowadzeniu jej w żądane miejsce, przyłożeniu wyładowania i zniszczeniu nerwu. Pozytywny wynik leczenia uzyskuje się w 75%. Czasami mogą pojawić się drgawki z przeciwnej strony, w takim przypadku zalecana jest reoperacja.

Pierwszą pomocą jest wprowadzenie do nerwu potylicznego mieszaniny lidokainy (środka miejscowo znieczulającego) z metyloprednizolonem (kortykosteroidem). Wynik takiej manipulacji może trwać do 3 miesięcy.

Według lekarzy leczenie klasterowego bólu głowy środkami ludowymi jest niewłaściwe. Ale mogą być całkiem skutecznym uzupełnieniem terapii zachowawczej.

Radzić:

• nałóż świeże liście bzu, parzone we wrzącej wodzie, na dotkniętą stronę głowy;
• robić kompresy z jagód jałowca, startych i mieszanych z wytrawnym czerwonym winem;
• włożyć tampon zanurzony w świeżo wyciśniętym soku z buraków do ucha lub przewodu nosowego;
• pić 50 ml soku z ziemniaków lub czarnej porzeczki trzy razy dziennie na pusty żołądek;
• 3-4 razy dziennie (do posiłków) spożywać mieszankę łyżeczki miodu i octu jabłkowego.

Jeśli zostanie zdiagnozowany klasterowy ból głowy, leczenie należy rozpocząć natychmiast. Bardzo ważne jest ścisłe przestrzeganie wszystkich zaleceń lekarza i unikanie narażenia na czynniki prowokujące. Jednym z głównych powodów rozwoju ataku lekarze nazywają zmianę stref czasowych lub naruszenie reżimu i czasu trwania snu. Interwencja chirurgiczna może znacznie złagodzić stan. W każdym przypadku terapia bólu klastrowego powinna być prowadzona w bliskim tandemie między lekarzem a pacjentem.